فرض کنید پیامی در iMessage به گوشی‌تان می‌رسد و شما حتی بازش هم نمی‌کنید. با این حال، بی‌آنکه کاری کرده باشید، یک جاسوس‌افزار روی گوشی نصب میشود. این سناریوی فیلم نیست. سپتامبرِ ۲۰۲۳ پژوهشگرانِ Citizen Lab دقیقاً چنین حمله‌ای را روی آیفون پیدا کردند. Lockdown Mode آیفون (یا «حالتِ قفل‌شده») برای همین موقعیت‌ها ساخته شده است: یک قفلِ سنگین که درهای زیادی را می‌بندد تا مهاجم راهی پیدا نکند. سؤالِ اصلی اما این است که این قفل به کارِ شما هم می‌آید یا فقط زندگیِ دیجیتال‌تان را سخت‌تر میکند.
در یک نگاه
Lockdown Mode آیفون حالتی اختیاری و بسیار سخت‌گیرانه است. اپل آن را برای کسانی ساخته که ممکن است هدفِ تهدیدهای دیجیتالِ هدفمند باشند، مثلِ روزنامه‌نگاران و فعالانِ مدنی. این حالت جلوی حمله‌هایی مثلِ BLASTPASS را گرفته است. اما پیوست‌ها، FaceTime، آلبوم‌های اشتراکی و Game Center را محدود میکند و برای بیشترِ کاربرانِ عادی زیادی سخت‌گیرانه است.
- اپل Lockdown Mode را ۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۲ معرفی کرد و آن را محافظتی «افراطی و اختیاری» برای شمارِ بسیار کمی از کاربرانِ در معرضِ تهدیدِ هدفمند نامید.
- به گزارشِ Citizen Lab، تیمِ امنیتیِ اپل تأیید کرده که Lockdown Mode جلوی زنجیرهٔ حملهٔ BLASTPASS را می‌گیرد. این حمله در سپتامبرِ ۲۰۲۳ جاسوس‌افزارِ Pegasus را بی‌هیچ کلیکی روی آیفون نصب می‌کرد.
- با روشن‌شدنِ این حالت، بیشترِ پیوست‌ها و پیوندها در Messages بسته میشوند و تماسِ ورودیِ FaceTime فقط از کسانی می‌رسد که در ۳۰ روزِ گذشته خودتان با آن‌ها تماس گرفته‌اید.
- آلبوم‌های اشتراکی و Game Center از کار می‌افتند، بخشی از فناوریهای وب مسدود میشود و گوشی دیگر به شبکهٔ 2G وصل نمیشود.
- این حالت همهٔ دستگاه‌ها و راه‌های دسترسی را پوشش نمی‌دهد. در یک پروندهٔ آمریکایی، FBI نتوانست از آیفونِ یک خبرنگار داده استخراج کند، اما با اثرِ انگشتِ خودِ او به لپتاپش دسترسی پیدا کرد.
Lockdown Mode آیفون دقیقاً چیست و برای چه کسی ساخته شده؟
Lockdown Mode یک حالتِ امنیتیِ اختیاری است که اپل آن را برای عدهٔ بسیار کمی از کاربران ساخته است. اپل این حالت را ۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۲ معرفی کرد و گفت پاییزِ همان سال همراهِ iOS 16، iPadOS 16 و macOS Ventura عرضه میشود. توصیفِ خودِ اپل از آن «محافظتِ افراطی و اختیاری» است، برای کسانی که با تهدیدهای جدی و هدفمندِ دیجیتال روبه‌رو هستند.
منظور از تهدیدِ هدفمند، ویروسِ معمولی یا پیامکِ کلاهبرداری نیست. به زبانِ ساده، تهدیدِ هدفمند حمله‌ای است که سراغِ یک آدمِ مشخص می‌رود، نه همهٔ کاربران. اپل این قابلیت را در قالبِ مقابله با «جاسوس‌افزارِ مزدور» معرفی کرد و همان روز ۱۰ میلیون دلار هم برای سازمان‌های جامعهٔ مدنی‌ای کنار گذاشت که دربارهٔ این جاسوس‌افزارها پژوهش و حمایت‌گری می‌کنند.
Engadget هم در بررسیِ اکتبرِ ۲۰۲۶ همین را میگوید: این حالت برای افرادِ پرخطر محافظتِ شدیدی فراهم میکند، اما برای بیشترِ مردم زیادی است. پس از همین اول بدانید که با یک تنظیمِ همگانی مثلِ رمزِ قوی سروکار ندارید.
با روشنکردنِ Lockdown Mode چه چیزهایی در آیفون تغییر میکند؟
این حالت بخش‌هایی از گوشی را که می‌توانند راهِ ورودِ مهاجم باشند، می‌بندد یا محدود میکند. منطقش ساده است: هر قابلیتی که دادهٔ ناشناس از بیرون می‌گیرد و آن را پردازش میکند، یک درِ بالقوه است. جدولِ زیر خلاصهٔ تغییرها را بر اساسِ راهنماهای رسمیِ اپل نشان می‌دهد.
به ردیفِ کامپیوتر و لوازمِ جانبی دقت کنید. معنایش این است که تا قفلِ گوشی باز نشود، وصل‌کردنِ آن به کامپیوتر یا لوازمِ جانبی ممکن نیست. ردیفِ 2G هم مهم است. 2G نسلِ قدیمیِ شبکهٔ موبایل است. اگر جایی باشید که فقط پوششِ 2G دارد، گوشی به آن وصل نمیشود.
- بخش: Messages · چه اتفاقی می‌افتد: بیشترِ پیوست‌ها مسدود میشوند و فقط برخی عکس‌ها، ویدیوها و صداها می‌رسند. پیوند و پیش‌نمایشِ پیوند هم در دسترس نیست. · اثرِ روزمره: فایل‌ها یا پیوندهایی که دوستان می‌فرستند، ممکن است باز نشوند.
- بخش: FaceTime · چه اتفاقی می‌افتد: تماسِ ورودی فقط از کسی می‌رسد که خودتان در ۳۰ روزِ گذشته به او زنگ زده‌اید. SharePlay و Live Photos هم خاموش میشوند. · اثرِ روزمره: آشنای تازه نمی‌تواند با شما تماسِ تصویری بگیرد.
- بخش: Photos · چه اتفاقی می‌افتد: اطلاعاتِ مکان هنگامِ اشتراک‌گذاری حذف میشود. آلبوم‌های اشتراکی برداشته میشوند و دعوت‌نامهٔ تازه مسدود میشود. · اثرِ روزمره: آلبومِ مشترکِ خانوادگی دیگر در اپ نیست.
- بخش: Game Center و دعوت‌ها · چه اتفاقی می‌افتد: Game Center خاموش میشود. دعوت‌های ورودیِ سرویس‌های اپل، مثلاً برای اپ Home، مسدود میشوند مگر اینکه قبلاً خودتان آن فرد را دعوت کرده باشید. · اثرِ روزمره: بازیِ گروهی و اشتراکِ مدیریتِ خانه سخت‌تر میشود. Focus هم ممکن است درست کار نکند.
- بخش: وب · چه اتفاقی می‌افتد: برخی فناوریهای پیچیدهٔ وب مسدود میشوند. · اثرِ روزمره: بعضی سایتها کندتر باز میشوند یا درست کار نمی‌کنند.
- بخش: پروفایل و MDM · چه اتفاقی می‌افتد: پروفایلِ پیکربندیِ تازه نصب نمیشود و گوشی را نمی‌توان در MDM یا supervision ثبت کرد. · اثرِ روزمره: گوشیِ سازمانی ممکن است با سیاستِ IT شرکت جور درنیاید.
- بخش: کامپیوتر و لوازمِ جانبی · چه اتفاقی می‌افتد: وقتی گوشی قفل است، اتصال مسدود میشود. · اثرِ روزمره: برای وصل‌کردنِ کابل باید اول قفلِ گوشی را باز کنید.
- بخش: شبکه · چه اتفاقی می‌افتد: اتصال به 2G مسدود میشود و گوشی خودکار به Wi-Fiِ ناامن وصل نمیشود. · اثرِ روزمره: در جاهایی که فقط 2G هست، شبکه نخواهید داشت.
- بخش: اپلواچ · چه اتفاقی می‌افتد: روی ساعتِ جفتشده با watchOS 10 یا نسخههای بعدی هم فعال میشود. · اثرِ روزمره: ساعت هم وارد همین حالت میشود.
آیا Lockdown Mode واقعاً جلوی حمله را گرفته است؟
بله، دست‌کم در یک موردِ مستند. اپل تأیید کرده که این حالت جلوی حملهٔ جاسوس‌افزارِ BLASTPASS را می‌گیرد. یک پروندهٔ قضایی در آمریکا هم نشان می‌دهد که FBI نتوانست از آیفونی با این حالتِ فعال داده استخراج کند.
موردِ اول BLASTPASS است. سپتامبرِ ۲۰۲۳، Citizen Lab این زنجیرهٔ اکسپلویت را کشف کرد. زنجیرهٔ اکسپلویت یعنی چند حفرهٔ امنیتی که پشتِ هم به کار گرفته میشوند تا مهاجم به هدفش برسد. این حمله «zero-click» بود، یعنی قربانی لازم نبود روی چیزی بزند. جاسوس‌افزارِ Pegasusِ گروه NSO از راهِ پیوست‌های PassKit در iMessage روی آیفون‌های دارای iOS 16.6 نصب می‌شد. اپل برای آن دو شناسهٔ آسیب‌پذیری ثبت کرد: CVE-2023-41064 و CVE-2023-41061.
به گزارشِ Citizen Lab، تیمِ مهندسی و معماریِ امنیتِ اپل (SEAR) تأیید کرد که Lockdown Mode جلوی همین حمله را می‌گیرد. Citizen Lab هم به افرادِ پرخطر توصیه کرد این حالت را روشن کنند. این نتیجه با منطقِ جدولِ بالا هم جور درمی‌آید: حمله از راهِ پیوستِ پیام وارد می‌شد و این حالت بیشترِ پیوست‌ها را می‌بندد.
موردِ دوم یک پروندهٔ آمریکایی است و از جنسِ دیگری است: حملهٔ جاسوس‌افزار نیست، تلاشِ نهادِ قضایی برای استخراجِ داده است. بر پایهٔ سندی که ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶ در دادگاه ثبت شد، تیمِ CART در FBI نتوانست از آیفونِ ۱۳ِ هانا ناتانسون، خبرنگارِ واشنگتنپست، داده استخراج کند، چون Lockdown Mode روی آن فعال بود. این خبر را اول 404 Media منتشر کرد. این رویداد در چارچوبِ قانون و رویهٔ قضاییِ آمریکا رخ داده و دربارهٔ قوانینِ کشورهای دیگر چیزی نمی‌گوید.
خودِ اپل هم روی این حالت حساب باز کرده است. از نوامبرِ ۲۰۲۵ در برنامهٔ پاداشِ امنیتیِ اپل (Apple Security Bounty)، سقفِ پایهٔ پاداش برای زنجیره‌هایی که به هدف‌هایی شبیهِ حملههای جاسوس‌افزارِ مزدور می‌رسند ۲ میلیون دلار است. اگر پژوهشگر محافظت‌های Lockdown Mode را هم دور بزند، پاداش می‌تواند بیش از دو برابر شود و از ۵ میلیون دلار بگذرد. این پاداشِ اضافه نشان می‌دهد اپل دورزدنِ این لایه را یافته‌ای بسیار باارزش می‌داند.
این امنیت در زندگیِ روزمره چه هزینه‌ای دارد؟
هزینه‌اش راحتی است. خیلی از کارهایی که هر روز بی‌فکر انجام می‌دهید، کند یا ناممکن میشوند. یک روزِ معمولی را تصور کنید. همکارتان فایلِ قراردادی را در iMessage می‌فرستد و آن فایل ممکن است نرسد. دوستی پیوندِ یک مقاله را می‌فرستد و نه پیوند در دسترس است و نه پیش‌نمایشش.
عصر، خواهرتان که تازه شماره‌تان را گرفته، با FaceTime زنگ می‌زند. چون شما در ۳۰ روزِ گذشته به او زنگ نزده‌اید، تماس نمی‌رسد. آلبومِ اشتراکیِ عکس‌های سفرِ خانوادگی هم از اپ Photos برداشته شده و دعوت‌نامهٔ آلبومِ تازه هم مسدود میشود.
اگر اهلِ بازی باشید، Game Center خاموش است. بعضی سایتها هم کندتر باز میشوند یا بخشی‌شان درست کار نمی‌کند. اگر گوشی‌تان را شرکت مدیریت میکند، احتمالاً دردسرِ بزرگ‌تری دارید. در این حالت گوشی در MDM ثبت نمیشود. MDM یعنی سامانه‌ای که بخشِ IT با آن گوشی‌های سازمانی را تنظیم و کنترل میکند.
هیچ‌کدام از این‌ها فاجعه نیست. اما جمعشان زندگیِ دیجیتال را پراصطکاک میکند. برای کسی که تهدیدِ جدی ندارد، این اصطکاک بی‌دلیل است.
Lockdown Mode را روشن کنم یا نه؟
اگر به‌خاطرِ کار یا فعالیت‌تان ممکن است هدفِ جاسوسیِ هدفمند باشید، این حالت ارزشش را دارد. اگر نه، احتمالاً به آن نیاز ندارید. سنجهٔ درست این نیست که «چقدر امنیت می‌خواهم». سنجهٔ درست این است که «آیا کسی ممکن است مشخصاً مرا هدف بگیرد».
حتی برای افرادِ پرخطر هم این حالت همه‌چیز را حل نمی‌کند. در همان پروندهٔ خبرنگارِ واشنگتنپست، FBI نتوانست از آیفون داده استخراج کند. اما مأموران با اثرِ انگشتِ خودِ او به لپ‌تاپِ کاری‌اش دسترسی پیدا کردند. امنیت یعنی همهٔ دستگاه‌ها و عادت‌ها، نه فقط یک تنظیم روی یک گوشی.
جدولِ زیر برتریِ مطلق نشان نمی‌دهد. فقط کمک میکند جایگاهِ خودتان را پیدا کنید.
- چه کسی هستید: روزنامه‌نگار، فعالِ مدنی یا فردی که می‌داند هدفِ نظارت است · پیشنهاد: ارزشِ جدی‌گرفتن دارد · دلیل: اپل این حالت را برای کاربرانِ در معرضِ تهدیدِ هدفمند ساخته و Citizen Lab هم روشن‌کردنش را به افرادِ پرخطر توصیه کرده است.
- چه کسی هستید: کارمندی با گوشیِ سازمانیِ تحتِ مدیریت · پیشنهاد: اول با بخشِ IT هماهنگ کنید · دلیل: گوشی در این حالت در MDM ثبت نمیشود و پروفایلِ تازه نمی‌پذیرد.
- چه کسی هستید: کاربرِ عادی که نگرانِ کلاهبرداری و هک‌شدنِ حساب است · پیشنهاد: معمولاً لازم نیست · دلیل: هزینهٔ روزمره زیاد است و این حالت برای شمارِ بسیار کمی از کاربران طراحی شده است.
- چه کسی هستید: خانواده‌ای که آلبومِ مشترک و FaceTime برایش مهم است · پیشنهاد: احتمالاً آزاردهنده است · دلیل: آلبوم‌های اشتراکی برداشته میشوند و تماس‌های تازهٔ FaceTime نمی‌رسند.
اگر تصمیم به روشن‌کردنش دارید، از کجا شروع کنید؟
این گزینه در تنظیماتِ آیفون، در بخشِ Privacy & Security، با نامِ Lockdown Mode قرار دارد. برای فعال‌شدن، گوشی باید ری‌استارت شود و رمزِ دستگاه را بخواهد. اگر اپلواچ با watchOS 10 یا نسخههای بعدی دارید، ساعت هم خودکار وارد همین حالت میشود. پس قبل از روشن‌کردن، فهرستِ کارهایی را که به FaceTime، آلبومِ مشترک یا پیوست‌های iMessage وابسته‌اند مرور کنید.
اگر واقعاً در گروهِ پرخطر هستید، این تصمیم را تنها نگیرید. تشخیصِ اینکه چه کسی و با چه ابزاری ممکن است شما را هدف بگیرد، کارِ متخصصِ امنیتِ دیجیتالِ دارای صلاحیت است. چنین متخصصی می‌تواند کلِ وضعیتِ شما را ببیند، از لپ‌تاپ تا حساب‌های آنلاین. برای گوشیِ سازمانی هم تصمیم با بخشِ IT است.
برای بیشترِ ما، پایه‌های امنیت همان کارهای ساده و درست است: رمزِ قوی و تکراری‌نبودن برای هر حساب، روشن‌بودنِ ورودِ دومرحله‌ای، و شک‌کردن به پیامک‌ها و ایمیل‌هایی که با عجله رمز یا کد می‌خواهند. این عادت‌ها هیچ قابلیتی را هم از شما نمی‌گیرند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا با روشنکردنِ Lockdown Mode دیگر هیچوقت هک نمیشوم؟
نه. این حالت جلوی حملههای مشخصی مثلِ BLASTPASS را گرفته، اما همهٔ راهها را نمیبندد. در پروندهٔ خبرنگارِ واشنگتنپست، FBI نتوانست از آیفون داده استخراج کند، اما به لپتاپش با اثرِ انگشتِ خودش دسترسی پیدا کرد.
آیا Lockdown Mode گوشی یا اینترنت را کند میکند؟
اپل میگوید برخی فناوریهای پیچیدهٔ وب مسدود میشوند. به همین دلیل بعضی سایتها ممکن است کندتر باز شوند یا درست کار نکنند.
گوشیِ کاریام را شرکت مدیریت میکند؛ میتوانم این حالت را روشن کنم؟
در این حالت نمیتوانید پروفایلِ پیکربندیِ تازه نصب کنید یا گوشی را در MDM ثبت کنید. پس قبل از هر کاری با بخشِ IT سازمان هماهنگ کنید.
اگر روی آیفون روشنش کنم، اپلواچ هم قفل میشود؟
بله. اگر ساعتِ جفتشده watchOS 10 یا نسخههای بعدی را داشته باشد، این حالت روی آن هم فعال میشود.
چرا با روشنکردنِ این حالت، گاهی شبکهٔ موبایل ندارم؟
Lockdown Mode اتصال به شبکههای 2G را مسدود میکند. اگر در جایی فقط پوششِ 2G باشد، گوشی به شبکه وصل نمیشود. اتصالِ خودکار به Wi-Fiِ ناامن هم انجام نمیشود.
جمع‌بندی
Lockdown Mode آیفون یک قفلِ واقعی است، نه تبلیغِ امنیتی. اپل تأیید کرده که جلوی یک حملهٔ zero-click را می‌گیرد و در یک پروندهٔ آمریکایی هم FBI نتوانست از آیفونی با این حالتِ فعال داده استخراج کند. اما هر دری که می‌بندد، یکی از راحتی‌های روزمرهٔ شما را هم می‌بندد. اگر کار یا فعالیت‌تان شما را در معرضِ جاسوسیِ هدفمند می‌گذارد، با کمکِ یک متخصصِ امنیتِ دیجیتال جدی به آن فکر کنید. اگر نه، وقت‌تان را صرفِ رمزِ قوی، ورودِ دومرحله‌ای و شناختنِ فیشینگ کنید.
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفری باشید که نظر می‌دهد.
نظر شما